De gevolgen van corona binnen het onderwijs: een stand van zaken

Na ruim een jaar is Nederland nog steeds in de ban van het Coronavirus. Als gevolg van deze pandemie heeft het onderwijs binnen Nederland afgelopen jaar op een volledig andere wijze invulling gekregen. Het vraagt veel van iedereen binnen het onderwijs, van basisschool tot universiteit en van leerling/ student tot directeur, maar ook van jou als ouder van een hoogbegaafd kind.

Mijn naam is Anne Toet. Ik ben student, momenteel in het derde jaar van mijn HBO rechten opleiding in Nijmegen en loop op dit moment stage bij MRdeRoon. Voor mij veranderde het onderwijs in mijn tweede jaar ook volledig. Toen ik in maart 2020 te horen kreeg dat mijn tentamens werden uitgesteld vanwege een wereldwijde pandemie, moet ik toegeven dat ik allereerst een gevoel van rust kreeg. Ik stond aan de start van een drukke tentamenperiode en de stress die ik hiervan ervaarde, verdween na die eerste persconferentie op 12 maart in één klap.

Maar nu, ruim een jaar later, kan ik met zekerheid zeggen dat juist deze wereldwijde pandemie, de sluiting van scholen en het uitstel van mijn tentamens voor meer stress en onrust zorgt dan ooit gedacht. In mijn omgeving en bij mijn studiegenoten zijn de gevolgen dan ook duidelijk zichtbaar.

Om de gevolgen in kaart te brengen, heeft de onderwijsinspectie in haar rapport ‘inspectie volgt onderwijs tijdens Covid-19’ aan de hand van drie willekeurige en representatieve metingen een goed beeld weten te geven van de actuele staat van het onderwijs en de leerachterstanden die zijn opgelopen.

Als in maart 2020 de eerste lockdown aanbreekt en het kabinet besluit de scholen te sluiten, blijkt uit de eerste meting van de onderwijsinspectie al snel dat scholen moeite hebben om aan de verwachtingen van het afstandsonderwijs te voldoen. Als gevolg van deze nieuwe lesmethode verloren scholen veel onderwijstijd en ontstond grote reden tot zorg.

Het verlies van onderwijstijd blijkt in bijna alle gevallen te maken te hebben met sociale ongelijkheid. Denk bijvoorbeeld aan de diverse thuissituaties, maar ook aan de verschillende denk- leer en niveauverschillen van leerlingen en studenten. Zo loopt bij hoogbegaafde kinderen de cognitieve ontwikkeling ver voor, wat betekent dat cognitief veel begrepen wordt van het coronavirus. De emotionele en sociale ontwikkeling is echter op vrijwel ‘normaal’ niveau. Het verhoogde bewustzijn brengt enorm veel vragen en zorgen naar boven. Uit een onderzoek gedaan door hoogleraar Tessa Kieboom en oud topsporter Kathleen Venderickx blijkt dan ook dat een hoogbegaafd kind 10 keer meer vragen en zorgen ontwikkelt over de wereldwijde pandemie dan een kind zonder hoogbegaafdheid van zijn leeftijd. Deze asynchronische ontwikkeling en de intensiteiten van hoogbegaafden kunnen leiden tot het bedenken van de slechtste scenario’s met alle emoties van dien.

Als op 18 mei 2020 de maatregelen worden versoepeld en de scholen weer fysiek onderwijs gaan verzorgen, zijn de eerste gevolgen pas echt te merken.

Wat opvalt is dat in het basisonderwijs, waar de versoepeling het sterkst was, schoolleiders en schoolbesturen de minste zorgen uiten over nadelige consequenties voor leerlingen op lange termijn. Met name in het praktijkonderwijs, hoger en middelbaar beroepsonderwijs hebben de strenge maatregelen hun tol geëist.

Uit de meting blijkt dat lang niet alle studenten deel hebben genomen aan het onderwijs. Verschillen tussen leerlingen namen toe. Scholen in het primair onderwijs constateerden bij een deel van de leerlingen een verminderde cognitieve ontwikkeling, welbevinden, motivatie en concentratie. Ook scholen in het speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs constateerden een grote leerachterstand bij leerlingen. Uit deze resultaten blijkt dat fysiek onderwijs cruciaal is om volwaardig invulling te kunnen geven aan de brede opdracht onderwijs te verzorgen.

Toch blijkt uit een onderzoek gedaan door hoogleraar Begaafdheid aan de Radboud Universiteit Anouke Bakx dat het afstandsonderwijs niet voor iedere leerling voor leerachterstand heeft gezorgd. Een aantal van de leerlingen met hoogbegaafdheid scoren in de thuissituatie zelfs beter dan op school. Ouders van deze leerlingen stellen dat deze verbetering te danken is aan de afname van stress bij de leerlingen. De leerlingen konden tijdens het afstandsonderwijs op eigen tempo door de stof, werden minder afgeleid en ouders konden thuis zelf onderwijs op maat bieden.

In welke mate het coronavirus nu echt negatieve gevolgen heeft gehad op het onderwijs, zal pas blijken zodra de samenleving en het onderwijs de oude vorm weer aan zal nemen. Om herstel te bevorderen heeft minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Hugo de Jonge in februari 2021 het ‘Nationaal Programma Onderwijs’ aangekondigd. Het Nationaal Programma Onderwijs richt zich op herstel en ontwikkeling van het onderwijs tijdens en na corona. Hier komt in totaal 8,5 miljard euro voor beschikbaar.

In april zullen alle scholen in kaart brengen welke problemen er spelen en welke behoeftes er zijn bij de leerlingen en de school. In mei zullen scholen aan de hand van een keuzemenu kunnen kiezen welke maatregelen ze van de staat willen ontvangen.  Scholen zullen hierbij kunnen kiezen uit; meer/ langer onderwijs, effectievere inzet van onderwijs, sociaal-emotionele en fysieke ontwikkeling van leerlingen, ontwikkeling van de executieve functies of de inzet van personeel en ondersteuning.

Aan de hand van dit pakket met maatregelen kunnen scholen ervoor kiezen het geld dat zij ontvangen, te besteden aan externe partijen. Deze externe partijen kunnen in geval van hoogbegaafdheid ondersteuning bieden door hun kennis en expertise in te zetten en de achterstand die tijdens de corona pandemie door deze groep leerlingen is opgelopen te verkleinen.

In juni zullen de scholen horen welk budget er per leerling beschikbaar zal worden gesteld vanuit het Programma Nationaal Onderwijs. Voor de start van het schooljaar 2021/2022 zullen scholen een schoolprogramma opstellen voor de komende twee schooljaren met een verklaring hoe zij uitvoering gaan geven aan de maatregelen. Omdat het om ingrijpende plannen gaat, moet de medezeggenschapsraad instemmen met het plan. Het is wenselijk dat ook ouders actief worden betrokken bij de analyse van behoeften en wensen van kinderen en leerlingen. Veel ouders hebben nu gezien hoe hun kind leert en wat het kind wel of niet motiveert. Leraren, leerling en ouders kunnen met elkaar bedenken en bespreken wat een kind nodig heeft en welke rol ouders hierbij eventueel kunnen spelen.

Naast het ruime keuzemenu bevat het Nationaal Programma Onderwijs acties waarmee scholen direct ondersteund worden. Zo komt er extra inzet van expertise vanuit de bestaande zorgstructuren op scholen en binnen samenwerkingsverbanden, onder andere voor leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte.

Tips

Heeft uw kind vragen en zorgen over het coronavirus? U kunt uw kind hier zelf thuis bij helpen. De website ‘Passend onderwijs thuis’ heeft onder het kopje ‘Meer- en hoogbegaafdheid’ (note van de redactie: scroll een stukje naar beneden voor dit kopje) diverse spellen, opdrachten en puzzels over het corona virus ontwikkeld.

Wilt u als ouders meer inzicht over de denkwijze van uw hoogbegaafde kind betreft het coronavirus? Professor leerstoel Hoogbegaafdheid Tessa Kieboom en oud topsporter Kathleen Venderickx hebben een webinar gegeven over de veelgestelde vragen en zorgen van ouders van hoogbegaafde kinderen in de corona tijd. Deze webinar is terug te luisteren op het YouTube kanaal van Exentra.

Anne Toet (Stagiaire bij MRdeRoon)

MRdeRoon is een juridisch adviesbureau opgericht door Mayken de Roon. Met ruime ervaring op het gebied van onderwijsrecht kan MRdeRoon u met een persoonlijke en betrokken aanpak adviseren over mogelijke oplossingen als u, of uw kind, een probleem heeft op school.

Ingezonden stuk: Slimme kinderen in Voorburg ’40

De gemeente Voorburg kwam in 1940 met een verordening om zeer begaafde kinderen die verder wilden studeren, financieel tegemoet te komen. De vroede vaderen van Voorburg wilden proberen iedereen gelijke kansen te geven. Maar wie waren die zeer begaafde kinderen eigenlijk?

Uiteindelijk hebben een aantal leerlingen een beurs gekregen. Helaas werd in 1942 de verordening voor geld uit de gemeentekas voor begaafde leerlingen ingetrokken door de burgermeester. De eerder toegekende toezeggingen werden keurig uitbetaald.

Door F.J.A.M. van der Helm
In Het Krantje
20 januari 2021

Hopelijk is het krantenartikel zo te leden. Downloaden kan ook:

Onderwijsconcept voor kwetsbare leerlingen – Willem Wind

Dit artikel is eerder verschenen in Zorg Primair, het onderwijsvakblad van CNV Onderwijs. Onderaan het artikel kun je het oorspronkelijke artikel in pdf downloaden.

Top-down Onderwijs uitgelegd

In het onderwijs is het gewoon om bottom-up les te geven. Van een afstandje bezien is het de enige vorm van onderwijs die we kennen. Dit werkt voor de meeste leerlingen goed, het is overzichtelijk en prima te managen. Het is ook een vorm van onderwijs die goed werkt in klassikaal verband en met het jaarklassensysteem.

Maar er zijn wat leerlingen die hierin verdwalen. Compleet vastlopen in de stapjes en geen grip krijgen op de leerstof. Dit zijn leerlingen die een andere vorm van onderwijs nodig hebben. Omdat ze anders uitvallen of thuiszitter worden. Het zijn die leerlingen waarvan een leerkracht kan zeggen: ‘Het zit er wel in maar het komt er niet uit’. De leerling die steeds vaker uit het raam staart of steeds minder meedoet met de klas. De leerling waarop je als leerkracht steeds minder grip krijgt. Dit soort leerlingen heeft baat bij top-down onderwijs. En dat is niet makkelijk uit te leggen want dat bestaat nog niet. In geen enkele leeromgeving voor zover ik weet.

Lees meer

“Het studieplezier van hoogbegaafde studenten moet omhoog”

Hogeschool Rotterdam telt ‘minimaal een paar honderd’ hoogbegaafde studenten. Het is de missie van Amber Damen om het studieplezier en -succes van deze groep te vergroten.

Ze vermoedt dat er minimaal een paar honderd studenten op Hogeschool Rotterdam zitten die hoogbegaafd zijn. Terwijl vaak juist de gedachte is: die zullen wel op de TU Delft ofzo rondlopen. Maar alleen al op de Pabo van de hogeschool vond Amber Damen vijftien hoogbegaafden voor haar onderzoek naar de opleidingsbehoefte van deze groep. Hoogbegaafden verdienen stuk voor stuk goede begeleiding, vindt de kerndocent van het Instituut voor Lerarenopleidingen. Het is dan ook haar missie van om het welzijn en studieplezier én -succes van deze groep te vergroten.

Lees meer

Toekenning leerlingenvervoer door de Raad van State

Uitspraak leerlingenvervoer door de Raad van State

Dit voorjaar heeft de Raad van State uitspraak gedaan in het kader van de vervoersaanvraag van hoogbegaafde kinderen naar hun fulltime hb-school en heeft deze toegekend. Tevens wordt er met terugwerkende kracht financiële compensatie gegeven voor de 3 jaren dat de betreffende ouders zelf hebben moeten rijden. 

Wellicht kan deze uitspraak door meer ouders worden gebruikt als precedent.

De uitspraak is openbaar en gepubliceerd op de website van de Raad van State: www.raadvanstate.nl. Je kunt deze uitspraak nalezen via deze link: https://www.raadvanstate.nl/uitspraken met de verwijzing 201703368/1/A. Vul deze verwijzing in bij zoekterm en zoek in uitspraken.

De ouders: “Van deskundigen op het gebied van hoogbegaafdheid kregen wij het advies om onze kinderen ten behoeve van hun ontwikkeling naar het voltijds hoogbegaafden onderwijs te verplaatsen. We hebben gemeend dit advies op te moeten volgen. Omdat dit type onderwijs enkel in een andere plaats werd aangeboden, hebben we leerlingenvervoer aangevraagd. Er was dichterbij immers geen passend onderwijs aanwezig waar zij terecht konden.  De gemeente meende dat dit wel het geval was en wilde daarom het leerlingenvervoer niet verstrekken. Uiteindelijk – meer dan drie jaar na de eerste aanvraag – heeft de Raad van State geoordeeld dat onze kinderen met taxivervoer naar school moeten worden gebracht en gehaald, en dat de kosten voor het vervoer van voorgaande jaren dienen te worden vergoed.”

download hier de pdf van de uitspraak

Alsjeblieft, een gratis OPP voor jouw kind

Ik heb mijn stukjes over ‘creatief begaafden’ uit de vorige Signaals samengevat in een OPP: dat is de afkorting voor ontwikkelingsperspectiefplan. Cadeautje voor eenieder die er wat aan heeft!
Het OPP is de vervanger van het vroegere handelingsplan. Een OPP is een document dat een centrale plaats inneemt binnen Passend Onderwijs. Op de website van Passend Onderwijs is er een hele pagina aan gewijd. Onder andere staat daar: ‘voor elke leerling in het regulier onderwijs die extra ondersteuning nodig heeft, moet het bevoegd gezag een ontwikkelingsperspectief vaststellen binnen 6 weken na inschrijving van de leerling.’
https://www.passendonderwijs.nl/veelgestelde-vragen/ontwikkelingsperspectief/ 

Lees meer

De profielen van hoogbegaafde leerlingen van Betts & Neihart

 

In 1988 stelden Betts & Neihart op basis van hun ervaring in de vorm van observaties, interviews en literatuuronderzoek zes profielen op van begaafde leerlingen. In 2010 werden deze profielen bijgewerkt. De zes profielen zijn een theoretisch concept waar vanuit inzicht verschaft kan worden.
Voor alle profielen geldt dat deze niet statisch zijn. Ook kunnen leerlingen zich afhankelijk van o.a. de omgeving anders profileren in verschillende situaties. Bovendien kan een leerling bijvoorbeeld door goede begeleiding of juist het uitblijven daarvan van het ene profiel naar het andere profiel verschuiven. Hierna worden de zes profielen kort besproken. Het volledige schema van Betts & Neihart (2010) staat onderaan dit artikel met dank aan het Talentenlab.

Lees meer

Onderpresteren, misère aan alle kanten

Tien pedagogische tips om onderpresteerders weer te laten stralen – Ilse Reijgwart

Onderpresteren is het schrikbeeld van alle ouders van hoogbegaafden. En terecht. Het is narigheid aan alle kanten, vaak pure misère: in de eerste plaats voor het kind zelf. En dan voor de ouders, die hun zoon of dochter zien worstelen met zichzelf en met school. Daarnaast leidt het maar al te vaak tot communicatieproblemen tussen ouders en school. Je zakt met zijn allen al gauw weg in een moeras van woede, conflicten, machteloosheid, angst en verdriet. Lees meer

Verslag lezing ‘uitzonderlijk begaafde kinderen’ – Renata Hamsikova

Uitzonderlijk begaafde kinderen zijn kinderen die op een IQ-test 145+ scoren. Vanaf een score van 130 wordt een kind hoogbegaafd genoemd. Binnen de groep hoogbegaafden is verder geen differentiatie, dit is echter wel nodig. In het buitenland wordt er wel meer gedifferentieerd.
De onderwijsaanpassingen die uitzonderlijk begaafde kinderen nodig hebben verschillen duidelijk van de aanpassingen die kinderen met een IQ van 130-145 nodig hebben. De meeste materialen die nu in Nederland gebruikt worden zijn ontwikkeld voor kinderen die rond de 130 scoren. Uitdaging voor uitzonderlijk begaafde kinderen zal dus moeilijk te vinden zijn, zelfs in een plusklas of een Leonardoklas. Lees meer

Testen, wel of niet doen?

Als ouder kun je soms voor complexe vragen komen te staan die te maken hebben met de ontwikkeling van je kind. Ouders hebben daar in hun ouderschap aparte antennes voor ontwikkeld, het zogenaamde onderbuikgevoel. Zij merken vaak als eerste dat er “iets” is met hun kind. Dat hun kind “anders” is dan de andere kinderen. Hun kind laat bijvoorbeeld thuis een heel andere kant van zichzelf zien dan op school. Hun kind lijkt veel sneller nieuwe dingen op te nemen dan andere kinderen, hun kind maakt zich om heel andere dingen druk dan andere kinderen. Vragen als: “Zou mijn kind een ontwikkelingsvoorsprong hebben? Komen daar de verschillen in gedrag tussen thuis en school vandaan? Is dat de reden waarom mijn kind zich op dit moment niet lekker voelt” borrelen op. Als ouder wil je graag antwoorden op al dit soort vragen en andere opvoedingsdilemma’s. Dan dient de volgende vraag zich aan: laten wij bij ons kind een intelligentieonderzoek doen?

Lees meer